
Bülent AYAN
Edirne Yerel Tarih Grubu’nun bu ayki söyleşisinin konuğu su ve enerji yöneticisi, emekli DSİ Bölge Müdür Yardımcısı Hüseyin Erkin oldu. Meriç ve Tunca’daki su yönetiminin günümüz şartlarına göre yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Erkin’in sunumunda en dikkat çekici bölümlerden biri ise Saros lagünlerinin bugün karşı karşıya bulunduğu tehditler oldu.
Edirne Belediyesi Atatürk Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen söyleşide Erkin, “Tarihsel Süreçte Meriç Nehri, Saros Lagün Gölleri ve Güncel Durumları” başlıklı sunumuyla Meriç Nehri’nin geçmişten bugüne taşıdığı önemi, Saros lagünlerinin tarihsel işlevlerini ve bölgedeki güncel su ve çevre sorunlarını anlattı.
Meriç Nehri’nin yalnızca bir su kaynağı olmadığını belirten Erkin, nehrin yüzyıllar boyunca tarımsal sulamanın yanı sıra su değirmenleri ve ulaşımda da kullanıldığını aktardı. Enez’den Edirne ve Filibe’ye kadar uzanan bölgede çok sayıda su değirmeninin faaliyet gösterdiğini belirten Erkin, Meriç’in Balkanlar ile Edirne ve dolayısıyla İstanbul arasındaki önemli ulaşım ve nakliye yollarından biri olduğunu kaydetti.
Erkin’in sunumunda dikkat çektiği bilgilere göre Meriç – Arda – Tunca – Ergene – Kızılnehir sistemi yılda yaklaşık 8 milyar metreküp suyu Saros Körfezi’ne taşıyor. Tarih boyunca bölgenin yaşamında önemli rol oynayan Meriç, geçmişte Enez Limanı üzerinden Edirne ve Filibe’ye kadar uzanan taşımacılığın da ana güzergâhlarından biri oldu.

HARZA PROJESİ VE MERİÇ TAŞKINLARI
Sunumunda Meriç’in sulama ve taşkın yönetimi açısından geçirdiği dönüşümü de ele alan Erkin, 1950’li yıllarda uygulanan Harza Projesi’nin Meriç Vadisi açısından önemli katkılar sağladığını belirtti.
Projenin taşkından koruma, kurutma ve sulama amacı taşıdığını ifade eden Erkin, proje kapsamında Türkiye ve Yunanistan’daki tarım alanlarının sulanmasının hedeflendiğini, Meriç Vadisi’ne önemli bir katma değer sağlandığını ancak bazı hassasiyetlerin göz ardı edildiğini söyledi.
Erkin, özellikle Aşağı İpsala-Enez lagün gölleri bölgesinin doğal yaşamının korunmasına yönelik önlemlerin yeterince ele alınmadığını savundu. Cimra ve Telmata çevresindeki bataklık ve sazlık alanların tarım alanlarına dönüştürülmesinin önünün açıldığını belirten Erkin, çeltik tarımının drenaj ve boşaltım sularının göllere karışmasının önüne geçilemediğini ifade etti.
“MERİÇ VE TUNCA İÇİN YENİ DÜZENLEMELER GEREKLİ”
Meriç ve Tunca’daki su yönetiminin günümüz şartlarına göre yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Erkin, Bulgaristan’daki barajların işletme sorunları ve nehir yataklarının dolmasının da taşkın yönetimi açısından yeniden ele alınması gerektiğini söyledi.
Erkin, Meriç, Arda ve Tunca başta olmak üzere sınır aşan nehirler konusunda Bulgaristan ve Yunanistan ile ortak menfaat politikaları doğrultusunda yeni düzenlemeler yapılması gerektiğini belirtti.
Tunca Nehri’nin Edirne’nin yaşam kültüründe yüzyıllar boyunca önemli bir yere sahip olduğunu hatırlatan Erkin, nehrin kentle yeniden bütünleştirilmesi gerektiğini ifade etti. Edirne Sarayı’nın ihya projesi ve yeni Kırkpınar alanı çalışmalarına da değinen Erkin, Tunca ıslah projesi ile Edirne ihata seddelerinin yeniden düzenlenmesinin bu çalışmaların içine alınmasını ve DSİ yatırım programına dahil edilmesini önerdi.

EDİRNE’DE 650 BİN DEKARI AŞAN ÇELTİK ALANI
Edirne’nin tarımsal üretiminde suyun önemine de dikkat çeken Erkin, kentte 600-650 bin dekar civarında çeltik alanı bulunduğunu ve bu alanlarda yılda ortalama 1,5 milyar metreküp su kullanıldığını belirtti.
Çeltik tarımının Edirne ekonomisine ve sosyal hayatına önemli katkı sağladığını ifade eden Erkin, bununla birlikte su kaynaklarının kontrollü ve gelir getirici bir anlayışla yönetilmesi gerektiğini söyledi. Suya hasret yamaç arazilerin sulama projelerinin de ele alınarak su paylaşımında adaletin sağlanması gerektiğini vurguladı.
LAGÜNLER DOĞAL ARITMA SİSTEMİ GİBİ
Sunumunun önemli bölümünü Saros lagünlerine ayıran Erkin, lagünlerin yalnızca su birikintileri olmadığını, son derece hassas ekosistemler olduğunu anlattı.
Deniz dalga ve akıntılarının taşıdığı kum ve çakılların koy veya körfezlerin önünü kapatmasıyla oluşan lagünlerin, dar boğaz veya kanallar aracılığıyla denizle bağlantılarını sürdüren sığ kıyı gölleri olduğunu belirten Erkin, bu alanların tuzlu ve tatlı suyun karıştığı özel bir ekolojik yapıya sahip olduğunu söyledi.
Lagünlerdeki sazlık ve bataklık bitkilerinin adeta doğal arıtma tesisi gibi çalıştığını ifade eden Erkin, bu alanların sudaki fazla azot, fosfor ve ağır metalleri süzerek denizlerin kirlenmesinin önlenmesine katkı sağladığını belirtti.
Enez’de Dalyan, Taşaltı, Bücürmene, Kara Göl, Gala, Pamuklu ve Sığırcılı başta olmak üzere çok sayıda lagün bulunduğunu aktaran Erkin, Sultaniçe, Vakıf, Erikli ve Kavak lagünlerinin de bölgenin doğal zenginlikleri arasında yer aldığını söyledi.
GEÇMİŞTE TUZ VE BALIKÇILIK EKONOMİSİNİN MERKEZİYDİ
Enez lagünlerinin geçmişte önemli bir ekonomik değer oluşturduğunu belirten Erkin, bölgede balıkçılığın yanı sıra tuz üretimi ve saz-kamıştan hasır imalatının da yapıldığını anlattı.
Özellikle Vakıf ve Erikli lagünlerinden ticari anlamda tuz üretildiğini belirten Erkin, Osmanlı döneminde Saros lagünlerinden elde edilen tuzun İstanbul, Trakya ve Filibe-Dimetoka hattındaki geniş bir bölgeye pazarlandığını kaydetti.
Lagünlerin balıkçılık açısından da önemli bir geçiş güzergâhı olduğunu ifade eden Erkin, kefal, yılan balığı, levrek ve çipuranın bölgenin öne çıkan balıkları arasında bulunduğunu söyledi. Ancak son yıllarda göllerin durumunun bozulmasıyla balıkçılık üretiminin de gerilediğini belirtti.
“LAGÜNLER DOĞAL DÖNGÜSÜNÜ KAYBETMEK ÜZERE”
Erkin’in sunumunda en dikkat çekici bölümlerden biri ise Saros lagünlerinin bugün karşı karşıya bulunduğu tehditler oldu.
1970’li yıllardan itibaren bataklıkların kurutulması ve ıslah çalışmalarıyla sazlık ve göl alanlarının çeltik tarlalarına dönüştüğünü belirten Erkin, zaman içerisinde ticari kazançların doğal yaşamın önüne geçtiğini savundu.
Çeltik alanlarından gelen boşaltım sularının Gala ve Pamuklu göllerini etkilediğini, bağlantı kanallarının da Enez lagünlerine yönelik kirlilik taşıdığını ifade eden Erkin, Enez ilçe merkezi ve sahil yerleşimlerinden kaynaklanan atıksuların da lagünler ve deniz açısından önemli bir sorun oluşturduğunu söyledi.
Dalyan ve Bücürmene lagünlerini denizden ayıran kıyı oklarının giderek erimesinin denizden gelen suyun azalmasına yol açtığını belirten Erkin, Taşaltı, Dalyan ve Bücürmene lagünlerinin yanı sıra Gala Gölü’nün de tarımsal kirlilikten etkilendiğini kaydetti.
Erkin, özellikle Ergene Nehri’nin sanayi kaynaklı kirliliğinin Meriç sistemi üzerinden çeltik sulamasında kullanılmasınıne ve boşaltım sularının Gala Gölü’ne ulaşmasının önemli risk oluşturduğuna dikkat çekti.
“LAGÜNLERİN KORUNMASI ŞART”
Lagünlerin temizliği ve ıslahında da dikkatli olunması gerektiğini belirten Erkin, bu alanların hassas ekosistemler olduğunu vurguladı. Özellikle Dalyan gölleri bölgesinde dip sedimentinin kontrolsüz biçimde kazılmasının suyun bulanıklığını artırarak balık yumurtaları ve sucul bitki örtüsüne zarar verebileceğini ifade etti.
Enez sahilindeki yapılaşmanın da lagünlerin doğal işleyişini etkilediğini belirten Erkin, geçmişte planlı bir yerleşim anlayışıyla su, kanalizasyon ve atıksu sistemlerinin oluşturulmuş olması halinde bugün yaşanan sorunların önemli bölümünün önlenebileceğini söyledi.
Sunumunun sonunda Meriç Nehri ve Saros lagünlerinin yalnızca bugünün değil, gelecek kuşakların da ortak değeri olduğunu vurgulayan Erkin, su kaynaklarının tarımsal üretim, taşkın yönetimi ve doğal yaşam arasındaki denge gözetilerek yönetilmesi gerektiğine dikkat çekti.