Konut ve Ofislerde Elektronik Cihazları Aşırı Gerilimden Korumak

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Bir yaz fırtınasının ardından çalışmayan modem, aniden bozulan televizyon ya da kombi kartındaki açıklanamayan arıza… Bu senaryolar birçok ev ve iş yeri için tanıdıktır. Çoğu zaman “cihaz eskimişti” ya da “şanssızlık” olarak yorumlanan bu arızaların büyük bölümü, aslında elektrik hattından gelen ani gerilim darbelerinin sonucudur. Evlerimiz ve ofislerimiz artık onlarca elektronik cihazla dolu; her biri de aşırı gerilime karşı son derece hassas mikroişlemciler barındırıyor.

Konut ve ofis tesisatlarında aşırı gerilim, en çok üç kaynaktan gelir. Birincisi yakın çevreye düşen yıldırımlardır; yıldırımın binaya doğrudan düşmesi gerekmez, birkaç kilometre uzaktaki bir çarpma bile havai enerji hatları üzerinden konuta ulaşan darbeler oluşturur. İkincisi şebeke tarafındaki anahtarlama işlemleridir; trafo merkezlerinde yapılan manevralar ve büyük tüketicilerin devreye girip çıkması, hat üzerinde küçük ama tekrarlayan darbeler yaratır. Üçüncüsü ise bina içindeki cihazların kendisidir; asansör motorları, klima kompresörleri ve hatta buzdolabı kompresörü bile devreye girerken hatta darbe gönderir.

Bu darbelere karşı en etkili ve en ekonomik çözüm, sayaç panosuna ya da daire içindeki dağıtım tablosuna monte edilen kompakt bir koruma cihazıdır. Konut uygulamalarında genellikle Tip 2 sınıfı bir parafudr yeterli olur; enerjinin havai hatla geldiği ve yıldırım riski yüksek olan bölgelerde ise Tip 1+2 kombine cihazlar önerilir. Cihaz, ray montajlı olduğu için mevcut panoya kolayca eklenebilir ve tesisatta büyük bir değişiklik gerektirmez.

Peki kendi konutunuz ya da ofisiniz için hangi cihazın uygun olduğunu nasıl belirleyeceksiniz? Enerji giriş tipi, panonuzun konumu, topraklama sisteminin yapısı ve korumak istediğiniz cihazların türü, bu kararı belirleyen faktörlerdir. Bu değişkenleri kolayca değerlendirmek için parafudr seçim aracını kullanabilirsiniz; birkaç basit soruya yanıt vererek tesisatınız için uygun koruma sınıfına ulaşmanız mümkündür. Elektrikçinizle konuşmadan önce bu ön bilgiye sahip olmak, doğru ürünü doğru fiyata almanızı kolaylaştırır.

Panoya monte edilen cihaz, ana koruma kademesini oluşturur; ancak özellikle değerli ya da hassas cihazlar için ikinci bir kademe düşünülmelidir. Bilgisayar, ev sinema sistemi, ağ ekipmanı ya da ofisteki sunucu için priz tipi Tip 3 koruma cihazları kullanılabilir. Piyasada “aşırı gerilim korumalı priz” adıyla satılan ürünlerin bir kısmı gerçek bir koruma sağlamaz; bu nedenle ürünün deşarj kapasitesi ve koruma seviyesi belirtilmiş, standartlara uygun olduğu belgelenmiş modelleri tercih etmek gerekir.

Konutlarda sıkça unutulan bir nokta, enerji hattı dışındaki giriş yollarıdır. İnternet için gelen fiber ya da bakır hat, uydu anteni kablosu ve telefon hattı, aşırı gerilim için birer giriş kapısıdır. Modemlerin fırtına sonrası bozulmasının en yaygın nedeni, enerji hattından değil iletişim hattından gelen darbedir. Bu hatlar için tasarlanmış küçük sinyal koruma cihazları, çok düşük maliyetle bu riski ortadan kaldırır.

Topraklama, konut korumasının en zayıf halkası olabilir. Eski binalarda topraklama hattı ya hiç bulunmaz ya da yıllar içinde bağlantıları gevşemiştir. Parafudr, fazla enerjiyi toprağa aktardığı için topraklaması olmayan bir tesisatta işlevsiz kalır. Koruma cihazı takmadan önce topraklama direncinin ölçülmesi ve gerekiyorsa topraklama tesisatının yenilenmesi, yatırımın boşa gitmemesi için ön koşuldur. Ayrıca kaçak akım rölesi ile parafudrun birbirini etkilemeyecek şekilde konumlandırılması, elektrikçinizin dikkat etmesi gereken teknik bir ayrıntıdır.

Cihazın takılmasından sonra periyodik kontrol basit ama gereklidir. Çoğu konut tipi parafudrun ön yüzünde yeşil ya da kırmızı bir gösterge bulunur; kırmızı, cihazın ömrünü tamamladığını ve değiştirilmesi gerektiğini gösterir. Yılda bir kez, tercihen bahar aylarında yapılacak bir bakış, koruma sisteminin çalışır durumda olduğunu doğrular.

Ofis ortamlarında koruma ihtiyacı konutlara göre bir adım daha ileridir. Sunucu, ağ anahtarı, güvenlik kamerası kayıt cihazı ve santral gibi ekipmanların arızalanması yalnızca cihaz kaybı değil, iş sürekliliğinin kesintiye uğraması anlamına gelir. Bu tür ofislerde, kesintisiz güç kaynağının önüne ve arkasına ayrı koruma kademeleri yerleştirilmesi, hem UPS’in kendisini hem de arkasındaki ekipmanı güvence altına alır. Kamera hatları ve ağ kabloları için de sinyal koruma cihazları planlanmalıdır.

Kiracı ya da site yönetimi konumunda olanlar için de pratik bir not: apartman ana panosuna monte edilecek tek bir Tip 1+2 cihaz, tüm daireler için ilk koruma kademesini sağlar ve maliyeti daireler arasında paylaşıldığında son derece düşük kalır. Bu ortak koruma üzerine her dairenin kendi tablosuna ekleyeceği Tip 2 cihaz ile kademeli koruma tamamlanmış olur. Site yönetimlerinin yıllık bakım planına bu kalemi eklemesi, tüm bina için toplu bir güvence oluşturur.

Konut ve ofislerde aşırı gerilim koruması, birkaç bin liralık bir yatırımla on binlerce liralık cihaz parkını güvence altına alır. Doğru seçilmiş, doğru topraklanmış ve düzenli kontrol edilen bir koruma sistemi, fırtınalı günleri endişe kaynağı olmaktan çıkarır.