Edirne’ye adanan yaşamlara saygı duruşu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

( HUDUT ÖZEL )
HUDUT : Edirne ile ilgili ilk çalışmanız büyük dedeniz Şevket Dağdeviren’in biyografisi oldu. Ondan sonra Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile ilgili ikinci kitabınız çıktı. Edirne’nin mezar taşlarını incelediğiniz çok kapsamlı dördüncü kitabı dedeniz Arif Dağdeviren’in 1940’lı yıllarda çektiği Edirne fotoğraflarından hazırladınız. Şimdi de sizi elinizde Dr. Rifat Osman’ın fotoğraf ve desenlerinden oluşan kitap maketi ile görüyoruz.
CEM ALTINEL : Edirne ile ilgili ilk iki çalışmamı Edirne Beldiyesi bastı. Birbirinin ardılı olan bu çalışmalar mali güçlüklere karşın 2017 ve 2018 yıllarında basıldı. Her çalışma yeni bir çalışmaya öncü oluyor. Çok büyük zevk alarak hazırladığım Edirne’nin Gömüt Taşları başlıklı 650 sayfalık kitabıma 2021 yılında İzmirli bir denizcilik kuruluşu Uzmar sponsor oldu. Geçen yıl (2025) basılan Arif Dağdeviren’in Vizöründen 1940’larda Edirne kitabı ise Edirne Valiliği tarafından basıldı ve tanıtıldı.

HUDUT : 10 yılda 5 kitap yoğun bir çalışma temposu olsa gerek.
CEM ALTINEL : Aslında Edirne dışında da yazı çalışmalarım var. Verimli bir dönemimdeyim diyebilirim. Biraz da rastlantılar tempomu oluşturdu. Uzun süredir peşinde koştuğum malzeme ve teknik donanım üst üste hazır olunca ben de tezcanlılıkla kitapları hazırlama işine giriştim. Kervan yolda düzeliyor.
HUDUT : Bu defa neden Rifat Osman?
CEM ALTINEL : Çok önemli bir figür. Tanınırlığı yaygın ancak olması gereken yerde değil. Genelde Süheyl Ünver üzerinden okunuyor ya da tıp tarihi açısından değerlendiriliyor. Çok yönlü bir estet. 59 yıllık göreceli olarak kısa yaşamına tıp doktorluğu, müzecilik, koleksiyonerlik-arşivcilik, ressamlık, mimar-mühendislik, sanat tarihçiliği, siyasetcilik, gazetecilik, yazarlık ve fotoğraf sanatçılığını sığdırıyor. Yerel değerleri Batı normları harmanlayabilen az bulunur entellektüellerden. Alışılmış, nakarat olmuş kalıpların dışında Osman’ı fotoğraf ve desenleri üzerinden okumayı deneyimledim.

HUDUT : Kitapta neler var?
CEM ALTINEL : Dr. Rifat Osman’ın kapsamlı biyografisi (29 fotoğraf içeriyor) ile birlikte, kendisinin çektiği 122 fotoğraf ve çizdiği 123 desenden oluşan, toplamda 274 görseli içeren Türkçe ve İngilizce 236 sayfalık bir kitap hazırladım. Indesign programla kitabın grafik tasarımı, uygulaması, mizanpajı ve görsellerin elektronik ortamda temizlenerek çözünürlüklerinin arttırılması işlemleri tamamlanmış durumda. Başka bir deyişle Türkçe ve İngilizce 2 dilde hazırlanan kitap basıma hazır.

HUDUT : Kullanılan fotoğraflardan söz eder misiniz?
CEM ALTINEL : Kitapta Dr. Rifat Osman Tosyavizade’nin 1910 ile 1932 yılları arasında çektiği 122 adet Edirne fotoğraf; benim, Necdet İşli’nin ve Süleymaniye Kütüphanesi’nin arşiv fotoğraflarından derlendi. Anonim fotoğrafların dışındaki her bir fotoğrafın altında ait olduğu koleksiyon belirtildi. Kitaptaki az sayıdaki anonim fotoğraf ise, fotoğrafların sanatçısının tanınması amacı ile çalışmaya dahil edildi. Bir diğer deyişle ortalıkta dolaşan ancak Rifat Osman’a ait olduğu bilinmeyen fotoğraflar onun adı altında kayda geçirilmiş oldu. Fotoğraflar temizlenirken ve baskıya hazır hale getirilirken yapay zeka kullanılmadı. Yani fotoğraflar dışarıdan bir şey ilave edilmeden original halleriyle hazırlandı.

HUDUT : Desenler nasıl seçildi?
CEM ALTINEL : Kitapta kullanılan 123 desen başta Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, sonra Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi ve II. Bayezid Külliyesi Sağlık Müzesi arşivlerinden seçilerek bir araya getiridi. Ana konu Edirne oldu.
HUDUT : Kitabın önemi nedir?
CEM ALTINEL : Edirne şehir mimari tarihi açısından son derece önemli olan bu desen ve fotoğraflar, Cumhuriyet öncesi ve erken dönem Cumhuriyet Edirnesi’ne ışık tutuyor. Arif Dağdeviren’in fotoğrafları ile 1940-50 arasının Edirnesi’ne bakarken, Rifat Osman’ın yapıtları ile 1920-30 arasına bakmaya çalıştım. Tüm bu görsellerin kurum arşivleri ve özel koleksiyonlardan çıkarak ulaşılabilir olmasını sağlamayı hedefledim. Gezdiğim çeşitli Avrupa ülkelerinde bu tür eserler genelde müzelerde sergileniyor.
HUDUT : Diğer kitaplarınız gibi ekip çalışması mı?
CEM ALTINEL : Evet kesinlikle. Ben kitabın içeriği kadar sunumuna da çok önem veriyorum. Çevirileri çalışma arkadaşım Musa Öncel ile yaptık. Çözüm odaklı Grafik tasarımcı arkadaşım Eda Özçelik ve fotoğraf sanatçısı dostum Enver Şengül oldukça çözüm odaklı yaklaştılar. İçinden çıkamadığım konularda Ender Bilar’ın yönlendirmeleri çok yardımcı oldu.
HUDUT : İlkeleri nelerdi çalışmanın?
CEM ALTINEL : Sunu bölümünde de belirttiğim gibi akademik bir çalışma yapma niyetinde değildim. Akademinin kısıtlayıcı kuralları konunun özünü yakalamınızı engelliyor. Buradaki temel ilke Edirne’nin gerçek bir kültürel ikonu olan Dr. Rifat Osman’ı bağımsız bir araştırmacı gözü ile fotoğraf ve desenlerinden okumak.
HUDUT : Kitap ne zaman basılacak?
CEM ALTINEL : Umarım 2026 yılı içinde. Görüşmeler sürüyor.
HUDUT : Bundan sonraki hedefler vardır mutlaka.
CEM ALTINEL : Açıkçası Edirne ile ilgili konu sıkıntısı yaşamaya olanak yok. Her yerden bir şeyler fışkırıyor. Kısa bir süre önce yitirdiğimiz Tayyip Yılmaz’ın koleksiyonunda gördüğüm Edirne panoramaları bir çalışma konusu olabilir. Herkesin bildiği Edirne’nin en güzel fotoğraflarını çeken Foto Fettah ile ilgili bir paragraf bilgi yok. İşte size yeni bir konu. Benzer şekilde Foto Şevki, Şevket Boral ve Süreyya Dumlu’nun çalışmaları mutlaka kitaba dönüştürülmeli. Bunlar Edirne’nin değerleri. Rifat Osman’ın notlarından öğrendiğim gravür sanatçısı Aleksander Zağrofos’un Edirne gravürleri kitaplaştırılmalı.
DR RİFAT OSMAN
(Edirne’ye adanmış bir yaşam)
Türkiye’nin ilk radyologlarından, tarih yazarı, ressam, mimar, fotoğrafçı Tosyavizade Dr. Rıfat Osman Bey 18 Şubat 1874’te İstanbul’da doğdu. 10 Mayıs 1933’te Edirne’de öldü Edirne’de Nazırçeşme Mezarlığı’na defnedildi.
Röntgen uzmanı olarak 1903 yılında atandığı Edirne’de tarih, kültürel araştırmalar ve çalışmalar yaptı. Kentte çeşitli yapıların projesini çizdi Edirne’deki ilk müzenin (Arkeoloji Müzesi) Arif Dağdeviren ve Necmi İğe ile birlikte kurucuları arasındaydı.
Röntgen uzmanı olarak atandığı Edirne Askeri Hastanesi’nin yanı sıra çeşitli okullarda sağlık ve resim öğretmenliği yaptı. Bugün Halk Eğitim Merkezi olarak kullanılan Türk Ocağı binasını, belediye hastanesini ve çeşmeler yaptırdı. Emekliliğinde Edirne’ye yerleşti.
Dr Rifat Osman, Edirne’de işgalleri protesto etmek ve Trakya’nın savunmasını planlamak için Belediye Başkanı Şevket Dağdeviren, Edirne Milletvekili Faik Kaltakkıran, Avukat Şeref Aykut, Tüccar Kasım Yolageldili ve bazı Edirneli yurtseverlerin katılımı ile 1918 yılında kurulan “Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” nin aktif bir üyesiydi.
Edirne şehir rehberi niteliğindeki “Edirne Rehnüması”, Edirne’deki saray yapıları üzerine araştırmalarını yayınladığı “Edirne Sarayı”, “Edirne Evleri” ile “Edirne Tarihi” ve “Edirne Evkaf Tarihi” adlı eserleri yayınlamıştır. Ayrıca Dr. Ratip Kazancıgil de, Hayatım ve Hatıratım ile Tosyavizade Dr. Rifat Osman Bey’den Ord. Prof. Dr. Süheyl Ünver’e Edirne Mektupları adlı iki anı mektup yapıtını günümüz Türkçesine kazandırdı.
İkinci Bayezid Külliyesi Sağlık Müzesi’nde Rıfat Osman Bey’e ve dostu Süheyl Ünver’e adanmış bir oda bulunuyor.