ATATÜRK’ÜN EDİRNE – KIRKLARELİ GEZİSİ, SİYASET KÜLTÜRÜMÜZDE EDİRNE – KIRKLARELİ MAYASI

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Hüseyin ERKİN
DSİ em. Böl. Müd. Yrd.

Dünyaya örnek bir Kurtuluş Savaşı sonrasında kurulan Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin muhafazakâr toplum yapısı, cumhuriyet devrimlerini hızlı bir şekilde benimseyememesi, yaşanan kuraklık ve 1929 yılındaki büyük buhranla birlikte yaşanan ekonomik kriz, yoksulluk ve ağır vergiler toplumda gerginlik ve sıkıntı yaratmıştır.

Her şeye rağmen Genç Türkiye Cumhuriyeti 1923’ten 1930’a kadar o günün şartlarında devletçilik anlayışı ile sağlam para, denk bütçe ve sıkı bir mali disiplinle korumacı ekonomi politikası izlenerek büyük bir atılım yapmıştır. Uygulanan bu politikalar, az da olsa toplumsal bir muhalefet yaratmıştır. Yaşanan kuraklığın tarımsal üretimdeki etkilerini dünyayı kasıp kavuran büyük buhranın ülke genelinde etkisini ve Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren uygulamaya sokulan devrim ve düzenlemelerin toplum üzerindeki etkilerini yerinde görmek üzere Büyük Önder Atatürk yurt gezileri yapmıştır. Aldığı izlenimlerde de yurttaşların bu sıkıntılar içinde zorluk çekildiğini ve tepkilerini gördü.
30 Haziran – 5 Eylül 1930 tarihleri arasında kaldığı Yalova’da yakın arkadaşı ve Türkiye’nin Paris Büyükelçisi ve okul arkadaşı Fethi Okyar ile görüşerek, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurması konusunda onu ikna etti.12 Ağustos 1930’da parti kuruldu. Bu sayede hem Cumhuriyet Halk Fırkası’nın gayretli ve azimle çalışmasının azalmasına, hem de kontrolsüz bir muhalefetin doğmasına engel olunacaktı.
Serbest Cumhuriyet Fırkası kısa sürede Trakya ve Ege bölgesi ile sahil bölgelerinde teşkilatlanarak taraftar bulmuştur. 1930 Eylül ve Ekim aylarında gerçekleştirilen yerel seçim, Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk çok partili seçimdir. Bu seçimlerde belediye başkanları, belediye meclis üyeleri arasından ve meclis üyeleri tarafından iki kademeli olarak seçildi.

Bu seçimlerin önemli bir özelliği de kadınların da ilk kez seçme ve seçilme hakkına sahip olmasıdır. Seçimlerde kadın-erkek ayrımı yapılmaksızın 18 yaşını tamamlamış olan tüm vatandaşlar seçme, 25 yaşını tamamlayanların ise seçilme hakkına sahip olması ilk kez çıkarılan yerel seçim kanunuyla gerçekleşmiştir
Yerel seçimden bir ay önce kurulmasına rağmen birçok ilde hızlıca teşkilatlanan Serbest Cumhuriyet Fırkası, yapılan seçimlerde 502 seçim bölgesinde 31 belediye seçimini kazanan parti olmuştur. Edirne, Kırklareli, Çanakkale, İzmir, Aydın, İstanbul, Bursa, Samsun, Amasya, İçel ilçelerinde bir kısım belediye başkanlıklarını Serbest Cumhuriyet Fırkası kazandı. Bir çok ilçede de başa baş seçim yarışı geçmiştir.
Bu seçim yılında Edirne ilimizin ekonomik durumuna göz attığımız da, Balkan Savaşları sonrası ve Cumhuriyetin kuruluşu ilk yıllarında yaşanan zorluklar ve tarımsal üretim sıkıntısı oluşan ekonomik durum, Edirne ve bölgedeki ticaretin Yahudi işadamlarının eline geçmesine sebep olmuştur.
Edirne merkez ve Uzunköprü ilçesi, 1873 tarihinde inşa edilen demiryolları bağlantısı ve 1925 yılında kurulan ticaret borsası ile Edirne’nin önemli bir ziraat ve ticaret merkezi konumundadır. Azalan talep dolayısıyla bu ekonomik kriz bölgenin önde gelen borsası konumunda bulunan ve “ticaret iskelesi” olarak tanımlanan Uzunköprü başta olmak üzere Keşan ve İpsala gibi civar ilçeleri de olumsuz yönde etkilemiştir.
Ülke genelinde ve bölgemizde bu sıkıntıların yaşandığı günlerde kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası Trakya illerinde kısa sürede teşkilatlanmış ve yapılan yerel seçimlerde Edirne merkez ve Uzunköprü de Cumhuriyet Halk Fırkası ile Serbest Cumhuriyet Fırkası arasında başa baş bir mücadele olmuş, Keşan’daki seçimi Serbest Cumhuriyet Fırkası kazanmıştır. Keşan belediye başkanı daha sonra idari ve hukuki yolla görevden alınmıştır.

Kırklareli de Pınarhisar, Lüleburgaz ve Vize’de Serbest Cumhuriyet Fırkası seçimlerde başarılı olmuştur. Ankara’daki siyasi bakış açısından güdümlü ve Cumhuriyet Halk Fırkası yararına kurulmuş bir muhalefet partisi olsa da Kırklareli ve birçok ilde ve Edirne’deki halkın nazarında Serbest Cumhuriyet Fırkası gerçek bir muhalefet partisi olarak algılanıp siyasal açıdan bir alternatif olarak düşünülmüştür.
Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK, çok önemsediği bu seçim sonuçları sonrasında çok sayıda bakan ve kalabalık bürokrat ekibiyle halkın nabzını tutmak ve sorunları yerinde inceleyip çözüm bulabilmek için yurt gezisine çıkmaya karar verdi.
17 Kasım 1930 da Serbest Cumhuriyet Fırkası kapatılır. 17 Kasım 1930 – 6 Ocak 1931 ve 26 Ocak 1931 – 2 Mart 1931 tarihleri arasında yurt gezisi yaptı. 19-25 Aralık 1930 tarihleri arasında Trakya gezisine çıktı. Ardından muhalefete desteğin olduğu bölgelerdeki toplumsal ve iktisadi sorunları yerinde görmek ve halkın içinde görünmek amacıyla Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK 19 Aralık 1930 da Kırklareli’ni, 21 Aralık 1930’da Edirne’yi ziyaret etmiştir.
Kırklareli’de Alpullu Şeker Fabrikası’nı ve kurumları ziyaret ederek halkla görüşerek bir gece kaldı. Edirne’de beş gün kalmayı planladığı halde Menemen Olayı dolayısıyla geziden erken ayrılmıştır.Trakya’nın gönülden bağlı oldukları Mustafa Kemal Paşa’nın Kırklareli ve Edirne’ye gelişi vilayet sakinlerinde büyük heyecan yaratmıştır. Edirneliler, bölgelerine yatırım yapılamamasından, Yahudilerin idare ettiği piyasaların neden olduğu vilayetteki ekonomik yılgınlığın bir de üzerine çöken büyük buhrandan, geri kalmışlıktan ve Bulgar tehlikesinin neden olduğu gelecek endişesinden mağdur olsalar da, Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’e bağlılığı ve sevgisi, ulusal bağımsızlığa giden yolda büyük kurtarıcı ve siyaset üstü bir yerdedir.
Havsa Hasköy’de çiftçiler sıkıntılarını mektuplarla ve şifahi olarak iletmişlerdir. Mustafa Kemal Paşa Edirne’ye gelişi sırasında bazı köyleri ziyaret etmiş, Edirne’deyken de okul, cami ve belediye ziyaretlerinde halkla iç içe olmuş, Edirne’deki yoğun sevgi gösterileri arasında halkın iktidara olan muhalefetini anlamaya çalışmıştır. Hatta köylülerin şikayeti üzerine Kemal köye giderek köyde Kara Bekir adlı çiftlik sahibi ile olan sorunu yerine giderek çözmüştür.
Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK on gün kadar kalmayı planladığı şehirden Menemen Olayı dolayısıyla ayrılmıştır. Planlanan diğer illere yapılan geziler tamamlanarak Atatürk Ankara’ya döner. Ekonomik ve toplumsal anlamda köklü değişiklikler için genel seçimler erkene alınıp, milletvekili listelerinde daha az bürokrata, daha fazla işçi ve köylü vekillere yer verilerek 1931 yılında yapılmaya karar verilir.(1935 genel seçimlerinde seçilen ilk 18 kadın vekillerden biri de Edirne vekili Dr Fatma Şakir Memik tir.)
Atatürk’ün ”Köylü Milletin Efendisidir” sözünü bu yıllarda söylediği ifade edilmektedir. Gezinin sonunda siyasal ve ekonomik birtakım yeniliklerin yapılmasının zorunlu olduğu görülmüştür. Devletçiliğe yönelme, ekonomide hızlı bir kalkınma ve radikal bir politika değişikliğine gidilmesinde ülke gezilerinin sonucu büyük rol oynamıştır. Keza ülkenin bu zorluklar içinde yaşadığı ekonomik sıkıntıları aşmak için aldığı önlemlerden biri de, “Tasarruf tedbirleri kapsamında milletvekili maaşları aylık 500 liradan 350 liraya düşürülmüştür.”
Edirne ve Trakya ekonomisinde 1934’e kadar henüz yerli ve milli bir burjuva sınıfının inşa edilememiş olması, Yahudi ticareti hegemonyası tepkileri sonucu 1934 Trakya Yahudi olayları vuku bulmuştur. Yaşanan olaylar sonrasında Edirne ve bölgedeki bir kısım Yahudi aile İstanbul ve başka şehirlere göç etmek zorunda kalmışlardır.
İkinci Dünya Savaşı yıllarında (1939-1945) başta Edirne ve Trakya olmak üzere Türkiye de en ağır savaş ekonomisi yaşamış olmasına rağmen İsmet İnönü hükümetinin başarılı dış politikası sonucu ülkemiz savaşa girmemiştir.
Savaş sonrası yapılan 1946 Genel Seçimlerinde (ilk muhalefet partisi Serbest Cumhuriyet Fırkası gibi) CHP içinden çıkarak kurulan yeni muhalefet partisi Demokrat Parti’ye oy veren Edirne, 63 il içinde Demokrat Parti’nin başarılı olabildiği 7 vilayetten biri olmuştur. Yirmi üç yıldan beri muhalefet anlayışını sürdürmektedir.( Kaynak; TBMM tutanakları, İ. YILDIRIM, ÇAKÜ Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi 2021)