Ekonomiyle ilgili bazı genel bilgiler de gezmek istiyoruz. Ama nasıl?
Önce (İngilizce) ‘Ekonomi Sözlüğü’ne baktık. Binden fazla (doğru saydıysak 1037) kavram verilmiş; her birini tıkladığınızda zor anlaşılır uzun açıklamalar. 8 okul, 63 sistem-yasa-teorem-kural-problem-çelişki-bilmece… Acaba kapitalistler, yaptıkları anlaşılmasın diye mi ekonomiyi bu denli karmaşıklaştırmışlar? ‘Ana hatlarıyla ekonomi’ diye bir yazı bulduk. Oradaki ön açıklama,
“Ekonomi, mal ve hizmetlerin üretimi, dağıtımı ve tüketimini inceleyen bir bilim dalı. Bu bilim dalı, ekonomilerin nasıl çalıştığını, etkilenenlerin (insanların) etkilere (bir malın alınması için yapılan her şeye) nasıl tepki gösterdiğini açıklamayı amaçlar. (Son cümle, bizim anladığımız şekliyle) ekonominin amacı kapitalistlere daha hızlı zenginleşme sağlamakmış.
“Ekonomi bir davranış bilimi (insan davranışına odaklanan bilimsel disiplin), aynı zamanda bir sosyal bilim (insan topluluklarının özelliklerini ortaya çıkaran bir bilimsel disiplin.)
Sonra ekonominin dalları (elli alt dal), ekonomide metodlar ve yaklaşımlar (8 adet), ekonomiyle ilişkili disiplinler arası alanlar (8), ekonomi tipleri (11), ekonomik elementler (ekonomik etkinlikler (17 ve bazılarında alt dallar) ekonomik güçler, ekonomik problemler” (bunları yazalım): “bunalımlar, finansal krizler, hiper enflasyon, durgunluk, stagflasyon, işsizlik, yönelimler ve etkileri, ekonomik ölçüler, ekonominin paydaşları, ekonomik politikalar, alt yapı, pazarlar, ekonomik ideolojiler (konsumarizm, monetarizm, produktivizm, ütilarizm) ekonomi tarihi (ekonomik düşünce tarihi) genel ekonomik kavramlar, ekonomik örgütler, ekonomik yayınlar, ekonomi alanında etkili kişiler.”
İnsanların derdi bu denli karmaşık mı? Hayır. Her insan önce, “Nasıl daha iyi yaşarım?” diye düşünmüyor mu? Eğer iyi bir yaşamı başaramazsa veya yalnız başına mutlu olamayacağını görebiliyorsa derdini, “Hep birlikte nasıl iyi yaşarız?” a yüceltmiyor mu? Ekonomi aslında bu denli basit değil mi? Bu karmaşıklık neden? Yanıtı, ekonomiyi çözümlemek için en çok çaba harcamış Marks’tan isteyelim dedik.
Marks, Kapital’de Kapitalist Ekonomi’yi analiz ediyor. Bu analizi şöyle bir zincir üzerinden yapıyor.
“Meta-(metanın) kullanım ve değişim değeri-iş ve emek-göreli ve eş değer-değerin para biçimi-kapital ve artı değer-iş gücü-iş süreci-artı değer üretimi-sermaye-artı değer oranı-iş günü ve gerekli, artı emek süresi-artı değer kitlesi-mutlak ve bağıl artı değer-iş ayrımı- iş ayrımı ve toplu üretim (manüfaktür)-makine-fabrika-ücret-sermayenin birikim süreci-basit yeniden üretim-kapitalist birikimin temel yasası-sermayenin bileşimi (üretim araçlarına ayrılan sabit ve işgücü alımına ayrılan değişen sermaye)-ilk birikim (kendisinden başka satacak bir şeyi olmayan özgür işçiyle onu ve üretim araçlarını satın alabilen kapitalistin ortaya çıkması ve kapitalist pazarda buluşmasıyla) feodal sömürüden kapitalist sömürüye geçiş-çağdaş sömürü (emperyalizme geçiş)-sermayenin başkalaşımı ve dolanımı.”
Marks çok matematik çalışmış. (Bak ‘Marx-Matematiksel El Yazmaları’-S. A. Yanovskaya) Böylece ‘politik ekonomi’ çözümlemelerini, bağıntılarını, çıkarımlarını zevkle okuyabiliyoruz. Ama tanımlama ve çıkarımlarında akademik bir dil kullanıyor. Aralarına serpiştirdiği toplumsal anlatımlarıysa halk dilinde. Bizse bundan sonraki yazılarımızda her şeyi halk dilinde anlatmaya çalışacağız.
Sağlıcakla,
