Gözaltı Süresi 24 Saat: Gözaltına Alınan Kişinin Hakları ve İtiraz Yolu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Gözaltı, ceza soruşturmasının en kısa ama hak kaybına en açık aşaması. Ceza Muhakemesi Kanunu süreleri saat saat belirlemiş olmasına rağmen, itiraz yolunun varlığı çoğu zaman süre dolduktan sonra öğreniliyor.

Kural: yakalama anından itibaren 24 saat

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 91. maddesine göre gözaltı süresi, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Bu süreye, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmek için gereken zorunlu süre dâhil değildir; ancak kanun bu yol süresini de sınırlamıştır: on iki saatten fazla olamaz.

Sürenin başlangıcı karakola giriş değil, yakalama anıdır. Yakalama tutanağındaki saat bu nedenle dosyanın en önemli verilerinden biridir ve tutanak imzalanmadan önce okunmalıdır. Gözaltına alma kararı ayrıca iki şarta bağlıdır: tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olması ve kişinin suç işlediği şüphesini gösteren somut delillerin bulunması. Bu iki şart yoksa gözaltı hukuka aykırı hâle gelir.

Sürenin uzatılabildiği hâller

Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı, gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Uzatma emri gözaltına alınan kişiye derhâl tebliğ edilir. Tebliğ edilmemiş bir uzatma, itiraz hakkının kullanılmasını engellediği için başlı başına bir denetim konusudur.

Kanun ayrıca suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak üzere, sayılan belirli suçlarda kolluk amirlerince yirmi dört saate kadar; şiddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzenini ciddi biçimde bozabileceği toplumsal olaylarda ve toplu işlenen suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltı kararı verilmesine imkân tanır. Bu hâlde de kişi en geç kırk sekiz saat, toplu işlenen suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır.

Az bilinen yol: sulh ceza hâkimine başvuru

Maddenin beşinci fıkrası, gözaltı sürerken kullanılabilecek bir denetim yolu getiriyor. Yakalama işlemine, gözaltına alınmaya ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcının yazılı emrine karşı; yakalanan kişi, müdafii, kanunî temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir.

Hâkim incelemeyi evrak üzerinde yapar ve başvuruyu derhâl, en geç yirmi dört saat dolmadan sonuçlandırır. Başvuruyu yerinde bulursa kişinin derhâl soruşturma evrakıyla birlikte Cumhuriyet Savcılığında hazır bulundurulmasına karar verir. Bu yolun ailenin de kullanabileceği bir hak olması, uygulamada en çok gözden kaçan noktadır. Ayrıntılı anlatım için gözaltı kararına itiraz nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.

Bir başka güvence altıncı fıkrada: gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında, yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve savcının kararı olmadıkça aynı nedenle yeniden yakalama işlemi uygulanamaz.

Gözaltında kullanılması gereken üç hak

• Müdafi hakkı. İfade alma ve sorgu, müdafi hazır bulunmadan yapılamaz talebi hâlinde; müdafi tayin edilmesi barodan istenir. Ekonomik durumu elvermeyen şüpheli için baro tarafından ücretsiz müdafi görevlendirilir.
• Yakınlarına haber verilmesi. Gözaltına alınan kişinin durumu, gecikmeksizin kanunda gösterilen yakınlarına bildirilir.
• Susma hakkı ve tutanak denetimi. Şüpheli, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkına sahiptir. İfade tutanağı imzalanmadan önce okunmalı; anlatılanla yazılan arasındaki fark tutanağa geçirilmelidir.

Gözaltından sonra: tutuklama ve itiraz

Süre sonunda serbest bırakılmayan kişi sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir ve sorguda müdafii de hazır bulunur. Tutuklama kararı verilmesi hâlinde karara karşı itiraz yolu açıktır; itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gündür ve gerekçeli bir dilekçeyle yapılması sonucu doğrudan etkiler. Dilekçenin yapısı ve tutukluluk sürelerine ilişkin bilgi tutuklamaya itiraz dilekçesi nasıl yazılır başlığı altında yer alıyor.

Hukuka aykırı gözaltı: tazminat yolu

Ceza Muhakemesi Kanunu, koruma tedbirleri nedeniyle uğranılan zararlar için ayrı bir tazminat rejimi kuruyor. Kanuna uygun olmaksızın yakalanan veya gözaltına alınan, gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, yakalama sebebi ve haklarıyla ilgili bilgilendirilmeyen ya da yakınlarına haber verilmeyen kişi, maddi ve manevi zararlarını devletten isteyebilir.

Bu istemin süresi kaçırılmaya son derece açık: karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde başvurulması gerekir. Talep, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır. Dilekçeye açık kimlik ve adres bilgisi ile zararın nitelik ve niceliğini gösteren belgelerin eklenmesi zorunludur; eksikliğin bir ay içinde giderilmemesi hâlinde istem reddedilir.

Soruşturma aşamasında atılan adımlar, kovuşturmanın seyrini büyük ölçüde belirler. Ceza soruşturma ve kovuşturma süreçlerine ilişkin ayrıntılı bilgi ceza hukuku sayfasında; İstanbul adliyelerinde yürüyen dosyalar bakımından ise İstanbul ceza avukatı ve Bakırköy ceza avukatı sayfalarında bulabilirsiniz.

Av. Mete Çelik

Mete Çelik Hukuk Bürosu — Yeşilköy Mah. Çekmece Cad. No:30 D:1, Bakırköy/İstanbul · Tel: 0531 993 34 33 · E-posta: iletisim@avmetecelik.com · avmetecelik.com

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez. Süreler ve şartlar dosyanın özelliğine göre değişebileceğinden, işlem yapılmadan önce hukuki destek alınması önerilir.