Bir portrenin yolculuk serüveni

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

99 depreminde hasar gören tablo geçen yıl konservasyon ve restorasyon geçirdi

Cem ALTINEL
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi tarafından yaptırılan diploma çalışmasının giriş bölümünde Merve Yüceur şu paragrafı yazıyor:
“Bu çalışma Edirne’nin son dönem (Osmanlı) mülki idaresinde ve kültürel hayatında önemli bir figür olan devlet adamı ve tarihçi Şevket Dağdeviren (1863-1931)’e ait portrenin, konservasyon ve restorasyon ilkeleri doğrultusunda incelenmesini ve yeniden yapısal-estetik bütünlüğüne kavuşturulmasını amaçlamaktadır. Eser üzerinde bir sanatçı imzası bulunmamasına karşın; yürütülen literatür taraması, aile şeceresi üzerinden yapılan sözlü tarih araştırmaları ve üslup karşılaştırmaları sonucunda eserin, dönemin karakteristik “Asker Ressamlar” üslubunu yansıttığı ve kuvvetle muhtemel Hasan Rıza (1857-1913) tarafından icra edildiği değerlendirilmektedir. Bu atıf, Şevket Dağdeviren ile Hasan Rıza arasındaki tarihsel mesai birliği ve portrenin sanatsal nitelikleri ile desteklenmektedir. Bu restorasyon süreciyle, hem Edirne’nin yerel hafızasına ait bir portre geleceğe taşınmış, hem de imzasız olmasına rağmen üslup ve tarihsel bağlamı ile Hasan Rıza külliyatına dahil edilebilecek nitelikli bir eserin korunması sağlanmıştır.”

Cem Altınel; Şehit Ressam Hasan Rıza’nın eseri olan; Büyükdedesi Şevket Dağdeviren’in portresi önünde.

2025’TE KONSERVASYON VE RESTORASYON ÇALIŞMASI TABLOYU EDİRNE KÜLTÜRÜNE KAZANDIRDI
Osmanlı’nın son Edirne belediye başkanı Dağdeviren Şevket Bey ya da Cumhuriyet döneminde Şevket Dağdeviren (1863-1931); çok yönlü, çalışkan, birikimli, aydın bir devlet adamı, gazeteci, siyasetçi, Edirne tutkunu bir entelektüeldir.
Madalyalar ve alındığı tarihler, belgelerdeki belirleyici unsurlardır. Osmanlı Arşivi’ne göre Şevket Bey’in 12 adet yerli ve yabancı nişan ve madalyası bulunur. Portrede görülen iki madalyadan bakana göre soldaki Nişani Osmanî (Osmanlı Nişanı) ve bakana göre sağdaki 4’ncü dereceden Mecidiye Nişanı’dır. Şevket Bey bu nişanları 1888 yılında aldı ve 1891 yılında Vilayet Matbaası Müdürlüğüne atandı.
Modelden yapıldığı düşünülen tuval üzerine yağlıboya 71 x 56 cm boyutlarındaki portrenin 1891 den sonra, Şevket Bey’in Vilayet Matbaası Müdürlüğü sırasında tamamlandığı varsayılabilir. Kaba bir hesapla günümüzde 135 yaşlarında olan bu portre Edirne’deki (Kurşunlufırın İzzet Bey Sokak No:8 adresindeki) Dağdeviren konağının selamlık girişi porta kapısından sonraki ikinci salonda (iç salon) asılıydı. Kalın perdelerle örtülü yüksek tavanlı bu salonda güneş ışığına maruz kalmadığı için uzun yıllar İtalyan varaklı çerçevesi içinde performansını korudu.

Arif Dağdeviren, Ekrem Demiray.
İsmail Hakkı Tekçe Edirne Belediyesi’nde

1999 DEPREMİNDE TABLO HASARLANDI VE 25 YIL BU HALDE KALDI
1975 yılında konak yıkılmak için boşaltıldığında portre, Şevket Bey’in torununa geçerek İstanbul’a doğru yolculuğuna başladı. 1999 yılında Tuzla’da asılı bulunduğu duvarda Marmara depremine yakalanan tablo, düşerek hasarlandı ve çerçevesi kullanılmaz hale geldi. Uzun yıllar hasarlı olarak baza altında saklandı. 2025 yılının sonlarında resmi sahibinden alarak (Cem Altınel), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Eserleri Konservasyonu ve Restorasyonu Bölümü ile temasa geçtim. Bir dizi toplantıdan sonra resmin tez olarak Prof. Cemile Kaptan Bazyar ve ekibi gözetiminde Merve Yüceur’e verilmesi kararlaştırıldı. 2026 nisanında başlayan titiz ve yorucu restorasyon süreci aynı yılın haziran ortalarında tamamlandı.

Şehit Ressam Hasan Rıza

Şimdi Merve Yüceur’un giriş bölümünde yazdığı aile bağlantılarına göz atalım.
Ressam Hasan Rıza (1858-1913) ile Şevket Bey’in yakınlığı birçok yayında geçer. 19 Ağustos 1905 tarihinde çekilen “Mahsulât ve Mamulât Sergisi” fotoğrafından alınan detayda Şevket Bey, Ahmet Badi ve Hasan Rıza aynı kadrajda görülür. Hasan Rıza’nın Şevket Bey’e verdiği imzalı portresi daha sonra Arif Dağdeviren tarafından Edirne Müzesi’ne bağışlandı.
Solda 1905 Mahsulat ve Mamulat Sergisi’nden detay, sağda Edirne Müzesi’nde bulunan Şevket Dağdeviren’e verilen Hasan Rıza’nın imzalı fotoğrafı.

Edirne’nin eski belediye başkanlarından Ekrem Demiray (1890-1964) Eski Eserleri Sevenler Kurumu Başkanlığı yaptığı 1961 ylında Prof. Dr. Süheyl Ünver ile Hasan Rıza üzerine bir söyleşi yapar. Bu söyleşide Hasan Rıza’nın Edirne’de Arifzadelerde kendisi tarafından yapılan bir resminin mevcudiyetinden söz eder. Edirne’de Arifzadeler olarak bilinen bir aile yoktur. Büyük olasılıkla Ekrem Demiray, Dağdevirenzade Arif’den söz ederken Süheyl Bey yanlışlıkla Arifzade olarak not almıştır. Ekrem Demiray hem Şevket Bey’in kuruculuğunu üstlendiği, “Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti”nde hem de Arif Dağdeviren’in kurucularından olduğu “Edirne Eski Eserleri Sevenler Derneği” nde görev almıştır. Arif Bey ile Ekrem Demiray Atatürk’ün Edirne ziyaretinde aynı karede görülür. Edirne Defterleri’nde Süheyl Ünver’in Arif Bey’i sık sık ziyaret ederek söyleştiği yazılıdır.
1930 yılında Atatürk’ün Edirne ziyareti sonrasında Ekrem Demiray, İsmail Hakkı Tekçe ve Arif Dağdeviren aynı karede Edirne Belediyesi’nde.
Hasan Rıza’nın Şevket Bey portresi, serüvenli bir yolculuk sonrası yorgun düşen ancak yuvasına dönmeyi başaran bir Odisseus’u andırır.