Bülent AYAN
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restore edilerek geçtiğimiz günlerde ziyarete açılan Edirne Makedonya Kulesi’ni kurtarma kazıları sırasında ortaya çıkarılan yaklaşık bin yıllık mancınık taşlarının Edirne’de herhangi bir benzeri şu ana kadar tespit edilememiş bir sır olarak bulundukları belirtildi. Daha önce kulede yer alan Bizans kitabesine ilişkin paylaşımıyla dikkat çeken Tarihçi Tayfun Çeşmeliler, bu kez tarihi yapıyı ziyaret edenlere en azından kentte benzeri bulunmayan bu taşları da mutlaka görüp incelemelerini önerdi.
Tayfun Cesmeliler, sosyal meyde hesabından “Sessiz Tanık” başlığı altında gerçekleştirdiği paylaşımında şunlara yer verdi:
“Ziyarete açıldığı tarihten bu yana Edirne Makedonya Kulesi’ni ziyaret etmiş olan binlerce, belki onbinlerce kişinin hem de tamamına yakınının fark etmediği ya da fark etmekle birlikte sıradan bir taş ya da dekor olduğunu düşündüğü küçük ama aslında önemli bir detay.
Muhtemelen 2002-2003 yıllarındaki kurtarma kazıları esnasında ortaya çıkarılmış mancınık taşı, Edirne surlarının önünde sergilenmekle birlikte ne hangi yüzyılda kullanıldığı ne de kimler tarafından hazırlandığı yönünde net bir bilgi maalesef mevcut değil. Aslında 5-6 metre ötesinde bir mancınık taşı daha bulunmakla birlikte (üçlü grup içindeki yuvarlak olmayan) gerek ebat ve gerek belirginlilik açısından kuleye yakın konumda sergilenen, daha büyük bir öneme sahip görünüyor.
Tarihçi Tayfun Çeşmeliler
Kesin tarihi belirlenememekle birlikte surların kuşatmalarla en çok yıprandığı dönem olan 10 ve 13. yüzyıllar aralığı, taşın muhtemelen ait olduğu dönem olarak düşünülüyor. Zira Bulgarların, Peçeneklerin hatta 4.Haçlı Seferi esnasında bölgeye gelen Latinlerin art arda gerçekleşen kuşatmaları ve bu grupların da mancınık ve benzeri aletleri kullandıkları göz önüne alınırsa bu düşünce, yerinde bir görünüm arz ediyor. Bu arada Peçeneklerin 1050 yılında Edirne’yi muhasaraları esnasında yoğun bir şekilde mancınık kullanmaları, hatta atılan bir taşın Peçenek başbuğu Sulçu’ya isabet ederek ölümüne sebebiyet vermesi neticesinde hayatını kaybetmesi ve nihayetinde Peçeneklerin kuşatmayı kaldırarak çekilmeleri de ilginç bir anekdot olarak tarihi kaynaklarda yer alıyor.
Yazdıklarımı okuyan ve Edirne Makedonya Kulesi’ni ziyaret edecek olanların mutlaka, en azından Edirne’de herhangi bir benzeri şu ana kadar tespit edilememiş bu taşları da görüp incelemelerini tavsiye ederim, belki bin yıllık sessizliklerini bozup sırlarını açma kararı alırlar ziyaretçilerine…
BİZANS KİTABESİ
Çeşmeliler, geçtiğimiz Temmuz ayında gerçekleştirdiği Hudut Gazetesi’nde de “Edirne’ de İznik Rüzgarı” başlığı ile yer alan paylaşımında şunları aktarmıştı:
“Restorasyonu tamamlanarak 9 Temmuz 2026 tarihinde ziyarete açılan Edirne Makedonya Kulesi üzerinde bulunan kitabenin hangi imparator döneminde yazdırılmış olabileceği yönünde yıllardan beri yapılan tahmin ve araştırmaların bir nihayete ermesi görünen o ki elzem hale gelmiştir. Bizans ve Osmanlı Sanatı ile ilgili çalışmalarıyla tanınan büyük sanat tarihçisi Prof. Dr. Semavi EYİCE, kule kitabesi ile ilgili olarak 1979 yılında kaleme aldığı makalesinde, kitabede ismi geçen hükümdarın, Ioannes ismini taşıyan imparatorların 14.yy da hüküm sürmüş olan iki tanesinden biri (5. Ioannes Palaiologos veya 6. Ioannes Kantakuzenos) olduğu yönündeki fikrini beyan etmiştir. Ancak Eyice’nin makaleyi kaleme aldığı dönemde, kitabenin sonunda yer alan ΔΟυΚΑ yani Douka kelimesinin görünmeyişinin tarihçiyi hatalı sonuca yöneltmiş olması mümkündür. Her ne kadar 19.yy Osmanlı tarihçisi Ahmed Bâdi Efendi’nin Douka kelimesinden, yazmış olduğu ‘Riyâz-ı Belde-i Edirne’ isimli eserinde bahsedişini bir dipnot ve birkaç cümlelik satırla geçiştirmiş olsa da Eyice, kelimenin üzerinin sıvanmış ve görünmez olmasından hareketle konunun üzerinde durmamayı tercih etmiştir.
Kitabenin baş kısmının günümüze ulaşamamış olması ile birlikte metin ve anlamı şu şekildedir: +ΚΕΒΟΗΘΕΙΤωΕυCEBETATωΚΦΙΛΟΧΡΙCΤωΒΑCIΛΕΙΗΜωΝΙωΑΝΝΗTωΔΟυΚΑ+
‘Efendim, dindar ve Mesih dostu hükümdarımız Ioannes Doukas’a yardım et.’
Kitabede görüldüğü üzere hükümdar Ioannes’in aile adı olan Doukas şüpheye yer bırakmaksızın anılmakta olup, Bizans tarihinde bu ismi taşıyan tek imparator İznik İmparatoru 3.Ioannes Doukas Vatatzes’tir. 1221-1254 yılları arasında tahtta kalan hükümdar Bizans İmparatorluğu’nu kendi hakimiyeti altında ihya etmek ülküsünden hareketle bir yandan Anadolu Selçukluları ile barışı sürdürürken diğer yandan Trakya ve Balkanlarda Bulgarlar ve Latinler ile birlikte Bizans kalıntısı Epir despotluğu ve Selanik Krallığıyla mücadele etmiştir. Mücadeleleri esnasında ve 1225-1227 yılları arasında Edirne’ye de hakim olan bu büyük imparatorun ismi, Makedonya Kulesi’ndeki kitabede yaşamaya, kitabe ise şehrin tarihine eşsiz bir katkı sunmaya devam etmektedir.’
